fundacja-alternatywa
  Uzależnienie - co to takiego?
 
Zjawisko uzależnienia. Diagnoza, fazy i uwarunkowania
 
Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób (ICD-10) wyodrębnia grupy zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem następujących substancji psychoaktywnych: alkohol, opiaty, kanabinole, leki o działaniu uspokajającym i nasennym, kokaina, inne niż kokaina substancje stymulujące w tym kofeina, substancje halucynogene, tytoń, lotne rozpuszczalniki, kilka substancji psychoaktywne lub używanie iinych substancji niż wyżej wymienione.
Jeśli chodzi o uzależnienie od narkotyków można wyróżnić fazy:
·        Faza I (okres inkubacji) – rozpoznanie, eksperymenty – kontakt z narkotykiem jest sporadyczny, tzw. Osobowość przednałogowa, następują stopniowe niekorzystne zmiany w zachowaniu, postawach i osobowości, czasami zaburzenia emocjonalne, lęk i agresja,
·   Faza II (okres inicjacji) – poznawanie stanu odurzenia, dość częste eksperymentowanie z narkotykami. Charakterystyczna tu jest młodzieńcza ciekawość, buntownicza postawa, poranione uczucia, nieuświadomiony strach przed życiem, nonkonformizm wobec norm starszego pokolenia.
·        Faza III (okres adaptacji) – stan odurzenia staje się atrakcyjny i przyjemny, regularne zażywanie narkotyków. Stopniowe przejmowanie zachowań narkomańskiej subkultury. Widoczne są zaburzone postawy i uczucia oraz narastająca agresja.
·       Faza IV (okres degradacji) – zaawansowanie w zażywaniu, ciągi w braniu, stan odurzenia staje się normą i celem nadrzędnym. Norma staje się nieuczciwość w postępowaniu, zanika odpowiedzialność osobista, dominuje przemoc i nadużycia. W emocjach dominuje lęk, wstyd, strach, złość, wstyd i poczucie winy.
 
Dlaczego zatem część osób się uzależnia a część nie? Jakie są uwarunkowania uzależnienia?
Otóż jest to zjawisko złożone i składa się na nie wiele czynników tj. wpływ całego społeczeństwa, wpływ grup społecznych, rodziny oraz uwarunkowania indywidualne.
Podając za Karpowiczem Marek Kotański wskazuje na społeczne, moralne i duchowe uwarunkowania narkomanii (Kotański 1984) „Wymienia(..):
a)      Bezwzględną pogoń za sukcesem w społeczeństwie współczesnym(„wyścig szczurów”), który powoduje odpadanie marginalizację słabszych jednostek.
b)      Rosnący stres codziennego życia.
c)      Pogardę społeczną wobec osób nieprzystosowanych, nadwrażliwych i słabszych psychicznie.
d)      Brak przestrzegania norm moralnych przez zdecydowaną większość społeczeństwa.
e)      Niedostatek pozytywnych modeli i wzorców zachowań wśród starszego pokolenia, które mogą być przekazane młodzieży.
f)        Niedostatek miłości do drugiego człowieka i uwrażliwienia na jego dobro”[1]
Uwarunkowania te można więc podzielić na:     
 
Uwarunkowania ogólnospołeczne
  • Cywilizacja konsumpcyjno – przemysłowa - w krajach wysoko rozwiniętych przemysłowo doszło do zmasowanego przyjmowania narkotyków przez młode pokolenie. Narkotyki przeszły ze sfery sacrum(jak to miało miejsce w okresie starożytności były przedmiotem kultu religijnego czy rytuałów plemiennych) do sfery profanum. Stały się jednym z produktów przeznaczonych do konsumpcji w społeczeństwie masowym, w którym nabywa się i używa ogromnej ilości przedmiotów.
  • Współczesne trendy kulturowe i ekonomiczne – w obecnym społeczeństwie konsumpcyjnym chęć zysku dominuje nad przesłankami humanistycznymi, szczególne korzyści materialne gwarantuje handel zakazanymi przez prawo narkotykami. Z drugiej zaś strony współczesne społeczeństwo wprowadziło zasadę wydajności ekonomicznej jako wiodący czynnik w życiu ludzkim, co powoduje niepokój, napięcie, stres, niezdrową rywalizację i konkurencję. Nie trudno się więc domyślić iż stosuje się przyjmowanie środków psychostymulujących celem podniesienia efektywności pracy. Dotyczy to w szczególności takich grup zawodowych jak: lekarze, maklerzy giełdowi, policjanci, żołnierze, członkowie oddziałów specjalnych czy osób wykonujących swoją pracę w ekstremalnych warunkach. Środki te stosują również uczniowie i studenci w celu przyspieszenia uczenia się.
  • Wzorce kultury masowej – znakomita większość znanych osób – malarzy, piosenkarzy, poetów, kompozytorów, wykonawców to ludzie nadużywający substancji psychoaktywnych i często od nich uzależnionych i nie jest to żadną tajemnicą czy czymś negatywnym. Wiele stylów muzycznych preferowanych przez młodzież ma ścisłe związki z narkotykową subkulturą (np. twórczość Amy Winehouse).
 
Środowisko społeczne
·   Środowisko pracy – wspomniałam już o tym we współczesnych trendach kulturowych i ekonomicznych. Efektem jest zapracowany i zmęczony rodzic, który nie ma czasu na poświęcenie uwagi dziecku i łatwo wówczas o zerwanie wzajemnych relacji. Dziecko w obliczu samotności może poszukać pociechy w narkotykach.
·        Środowisko sąsiedzkie – wspólnoty społeczne, w których ludzie żyli przez stulecia zamieniały się stopniowo w anonimowe społeczeństwo masowe, więc stosunki sąsiedzkie stają się coraz bardziej anonimowe. Zanikło na przykład prawie zupełnie zamieszkiwanie na sąsiedzkim terytorium osób spokrewnionych i coraz bardziej jest ograniczony czas na poznanie i zawiązanie bliskich relacji sąsiedzkich. Z jednej strony wielkie blokowiska, w których mieszkają anonimowe rodziny a z drugiej domy i posesje prywatne otoczone coraz większymi murami i systemami zabezpieczeń. Młodzież mimo wszystko dąży do budowania lokalnych więzi , ale skoro nie ma tam więzi sąsiedzkich nie ma też kontroli a to sprzyja wkroczeniu narkotyków.
   Środowisko szkolne – współczesna szkoła wpasowuje się w cywilizację konsumpcyjno – przemysłową i przygotowuje młodego człowieka do „wyścigu szczurów”, często również młodzi ludzie doświadczają agresji i przemocy ze strony kolegów i nauczycieli. Poza tym wiedza intelektualna i uczenie pamięciowe w szkołach nie ma odniesienia do wartości moralnych i osobistych potrzeb uczniów. W tej sytuacji zjawisko istnienia narkotyków w szkołach jest dość łatwe gdyż młodzi zbuntowani przeciwko systemowi i rodzicom młodzi ludzie o wiele łatwiej po nie sięgają.
 
 
 
 
 
Środowisko rówieśnicze
Stanowi naturalne odniesienie dla rozwijającego się dziecka. W środowisku rówieśniczym dziecko weryfikuje własne zachowania, uczy się nawiązywania kontaktów społecznych, uczy się, gra, bawi i zyskuje poczucie przynależności do grupy rówieśniczej. System przedszkolny i szkolny łączy już dzieci w rówieśnicze grupy a kontakty budowane są na twórczych i pozytywnych podstawach. Bywa jednak że młodzi ludzie nie mają właściwych wzorców rodzinnych i środowiskowych i wybiera z kultury masowej wartości często ułomne i patologiczne. Próba zaspokojenia bliskości społecznej i psychologicznej kończy się na spotkaniach w klubach, dyskotekach, gzie często wątkiem przewodnim jest używanie papierosów, alkoholu i innych substancji psychoaktywnych.
 
 
 
Rodzina
Zdecydowanie rodzina ma największy wpływ na nasz rozwój i funkcjonowanie w społeczeństwie. Potwierdzają to liczne wypowiedzi np.: „ Jako organizacja specjalizująca się w działaniu wśród dzieci i młodzieży(Towarzystwo Zapobiegania Narkomanii) podkreślamy z powagą i naciskiem, że zdecydowana większość uzależnień dzieci i młodzieży jest następstwem dysfunkcji rodziny i wymaga kompleksowego oraz integralnego modyfikowania ej instytucji jako całości”[2]
Zatem jeśli w rodzinie wzorce zachowań są pozytywne, panuje wzajemny szacunek, ciepło i klimat bliskości to jest bardzo małe prawdopodobieństwo iż dojdzie do zerwania więzi między rodzicem i dzieckiem.
Jeśli natomiast w rodzinie dochodzi do nagromadzenia negatywnych uwarunkowań ( przemoc fizyczna i psychiczna, traumy i urazy wśród rodziców, choroby somatyczne i zaburzenia psychiczne u rodziców) dzieci tracą obronę przed zewnętrznymi zagrożeniami, z których najpoważniejsze są właśnie narkotyki. Istotna jest również wychowawcza niewydolność rodziców – wiele osób nie jest kompletnie przygotowanych do pełnienia roli matki lub ojca. Na przykład traktowanie dziecka nieadekwatnie do jego wieku - nadmierna tresura(rygorystyczny trening czystości) lub niedostatek wymagań i wymagania niejasne (brak wytyczenia jednoznacznych granic, przyzwalanie nawet wtedy, gdy dziecko narusza swoim zachowaniem istotne reguły i normy społeczne)  lub też wymagania rozbieżne i niekonsekwentne (matka i ojciec stosują rozbieżne komunikaty).
Rodzice uzależnionych dzieci charakteryzują się często syndromem wyuczonej bezradności co świadczy o nieumiejętnym korzystaniu z władzy rodzicielskiej. Może się to objawiać zarówno zachowaniami brutalnymi, agresywnymi wobec dziecka jak też postawy biernej, niepewnej, wycofanej.
 
     Uwarunkowania indywidualne
Te uwarunkowania dotyczą postaw, cech i charakteru osobowości młodego człowieka w fazie, która poprzedza inicjację narkotykową. Dziecko rozwijające się w środowisku dysfunkcyjnym będzie przejawiało z bardzo dużym prawdopodobieństwem deficyty na różnych poziomach swojej osobowości. Podstawowe predyspozycje charakterologiczne, które mogą prowadzić do uzależnienia od narkotyków to:
a)  niedojrzałość emocjonalna( brak wglądu we własne uczucia, brak lub zachwiane poczucie bezpieczeństwa, , nieadekwatny obraz własnej osoby, dominacja uczuć i emocji takich jak: złość, poczucie winy, żal, wstyd, strach, lęk; niedorozwój uczuć i postaw takich jak: życzliwość, ufność, szacunek, odwaga, przyjaźń, otwartość),
b)        niska samoocena (brak wiary w siebie na skutek częstej krytyki, ocenianiu i osądzaniu, brak poczucia własnej mocy na bazie własnych zachowań i dokonań) efekt – pomniejszanie własnych sukcesów i wyolbrzymianie niepowodzeń co prowadzi do przewlekłych napięć i frustracji i stanowi niekiedy prostą drogę do uzależnienia.
c)       brak odporności na cierpienie i stres(podleganie od wczesnego dzieciństwa chronicznemu przeciążeniu stresem powoduje w wieku młodzieńczym o wiele silniejsze i nieadekwatne reakcje na sytuacje stresowe oraz sięganie po negatywne wzorce rodzinne takie jak regulowanie emocji przy pomocy alkoholu czy innych substancji psychoaktywnych),
d)        przekonania negatywne na swój temat (głównie u osób poranionych, pokrzywdzonych, z poczuciem odrzucenia przez rodziców i starsze pokolenie jednak nie zawsze świadomych ponieważ część przekonań na własny temat jest na poziomie nieświadomym, pozawerbalnym)
 
Oprac. Julita Szkudlarek

[1] Paweł Karpowicz „ Narkotyki. Jak pomóc człowiekowi i jego rodzinie?” Instytut Wydawniczy KREATOR, Białystok 2002, s.27
 
[2] Problemy Narkomanii, Biuletyn nr 3/98, s.6
 
  Dzisiaj stronę odwiedziło już 2 odwiedzający (8 wejścia) tutaj!  
 
=> Chcesz darmową stronę ? Kliknij tutaj! <=